حدود سه دهه پیش و هنگامی که برای اولین انسان با مشکل گرمایش کره زمین مواجه شده بود برخی از دانشمندان هواشناسی یک نظریه جنجالی و البته نسبتاً کم طرفدار را ارائه دادند که در آن بر گسترش مناطق حاره (مناطق گرم و مرطوب) به سمت قطب های شمال و جنوب تاکید داشت.
براساس این نظریه ، گرمایش زمین منجر به تغییر اقلیم دائمی در مناطق معتدله و حتی مناطق سردسیر قطبی خواهد شد و بتدریج با گرم تر شدن زمین میزان رطوبت هوا در مناطق جنب حاره افزایش یافته و مناطقی که سابقاً آب و هوای گرم و خشک داشتند (مثل شبه جزیره عربستان و مناطق داخلی صحرای بزرگ آفریقا) مرطوب تر و مناطق معتدل عرض های میانی نظیر ایران و جنوب اروپا آب و هوای خشک تر و مناطق نزدیک قطب بویژه قطب شمال دارای آب و هوای ملایم تر و گرمتر خواهند شد و بسیاری از یخچال های کوهستانی در اروپا،آسیا و آمریکا و حتی نیوزلند آب شده و از بین خواهند رفت.
تا دو دهه پیش این نظریه فقط در حد یک تئوری اثبات نشده روی کاغذ بود ولی از حدود ۲۰ سال پیش اولین نشانه های اثبات کننده این نظریه (هر چند ضعیف) در برخی از نقاط زمین مشاهده شد.
ابتدا هوا در بسیاری از مناطق داخل قاره ای در نیم کره شمالی رو به گرم تر شدن گذاشت،بعد یخچال های کوهستانی در اروپا و آسیا و سراسر نوار کوهستانی غرب قاره آمریکا شروع به آب شدن کردند و ظرف کمتر از یک دهه دمای قطب شمال به سرعت رو به گرم تر شدن رفت و زمستان ها در سراسر نیم کره شمالی گرم تر و برف ها کم دوام تر شدند و طوفان های استوایی که شدت و تعداد آنها رابطه مستقیم با دمای آب اقیانوس ها دارد بیشتر و شدیدتر شدند.
ولی اولین نشانه های غیرقابل انکار و اثبات کننده این نظریه در ۵ سال گذشته ظاهر شدند.
ابتدا آب و هوای جنوب شبه جزیره عربستان و شمال استرالیا رو به مرطوب شدن گذاشت و در برخی نقاط جنوب عربستان میزان بارش ها تا ۳۰۰ درصد افزایش یافت و آب و هوای عمان و یمن رسماً نیمه حاره و نسبتاً پربارش شد و بعد از آن هوای ایران تغییر کرد و گرمای شدید تابستانه و کم بارشی زمستانه دامن ایران را گرفت و خط بارش های بهاره حدود ۱۰۰۰ کیلومتر به سمت شمال غرب عقب رانده شد و در مرداد ماه سال ۱۴۰۱ برای اولین بار و به مدت ۷۲ ساعت ، بارش های استوایی ناشی از بادهای باران آور اقیانوس هند خود را تا دامنه های جنوبی البرز رساندند و پدیده مونسون که مختص شبه قاره هند است تا مرزهای اروپا خود را رساند.
در سال جاری نیز دمای هوای بهاری در ایران رکورد شکنی کرد و گرمترین بهار یک صد سال اخیر را رقم زد و در آن سو و مطابق پیش بینی ها در شبه قاره هند بارش های موسمی یا همان مونسون حدود ۱۰ روز زودتر از موعد هر ساله شروع شد و بادهای باران آور اقیانوس هند ظاهراً دو هفته زودتر مناطق جنوب شرقی ایران و شرق و جنوب شبه جزیره عربستان را تحت تاثیر خود قرار می دهند.
ولی این پایان ماجرا نیست
اگر نظریه گسترش مناطق حاره آنچنان که دانشمندان به آن اعتقاد دارند بوقوع بپیوندد تغییرات اقلیمی در ایران بسیار شدیدتر و گسترده تر از آنچه تاکنون دیده ایم خواهد بود و احتمالاً ما پدیده هایی را که تاکنون کمتر دیده ایم بیشتر خواهیم دید.
این احتمال وجود دارد که در تابستان سال جاری هوای گرم و مرطوب اقیانوس هند بار دیگر با پیشروی به سمت شمال غرب خود را به دامنه های جنوبی البرز و سراسر دامنه های شرقی و مرکزی زاگرس رسانده و باران موسمی تمام مناطق جنوب شرق ایران شامل جنوب استان های سیستان و بلوچستان و کرمان و شمال هرمزگان و فارس و حتی شرق خوزستان را برای چندین هفته زیر چتر خود بگیرد و باران های سیل آسای تابستانه در تیر و مرداد مناطق داخلی ایران شامل جنوب و شرق اصفهان ،جنوب یزد و شمال کرمان و همچنین سراسر دامنه های جنوب البرز بویژه شمال و شمال شرق استان تهران و شمال استان سمنان و ارتفاعات خراسان را در بر بگیرد و برای دومین بار در پنج سال گذشته ما بارش های شدید تابستانه البته با شدت و مدت بیشتر را تجربه نماییم.
البته بارش های تابستانه بویژه در نیمه دوم مرداد ماه پدیده ای معمول برای دامنه های البرز می باشد ولی تفاوت اصلی این بارش ها با باران های استوائی در شدت و کیفیت آنها است.بارش های تابستانه البرز ناشی از گذر امواج کم دامنه از عرض های شمالی کشور بوده و این بارش ها معمولاً محدود به ارتفاعات و دامنه های البرز می باشد و شدت و وسعت آن از باران های موسمی (استوایی) بسیار کمتر بوده و معمولاً با هوای خنک همراه است و هر چند در برخی از موارد منجر به سیلاب می شود ولی این سیلاب ها به شکل محدود و محلی بوده و گستره توده های بارشی آن از چند کیلومترمربع بیشتر نیست ولی بارش موسمی(استوایی) به شدت قدرتمند و فراگیر و همراه با سیلاب های ویرانگر می باشد و عموماً نیز با هوای گرم و شرجی همراه است.
اگر این اتفاق بیفتد ما رسماً با پدیده تغییر اقلیم مواجه خواهیم بود و اقلیم بخش بزرگی از ایران از معتدله شمالی به نیمه حاره تغییر خواهد کرد و این به معنی تغییر برنامه ریزی ها در حوزه مدیریت آب و کشاورزی و حتی تغییر الگوی کشت می باشد و اگر این تغییر اقلیم شدت یابد شاید تا کمتر از یک دهه دیگر اقلیم کشور ما دچار تغییراتی اساسی شود و بخش هایی از کشور نظیر بیابان های جنوب شرق کشور که هم اکنون غیر قابل سکونت است مسکونی شده و بخش های بزرگی از مرکز و غرب کشور که هم اکنون مسکونی و متاسفانه محل تمرکز جمعیت است کاملاً خشک و غیر قابل سکونت گردد.
به هر حال چاره ای نیست جز انتظار کشیدن و دنبال کردن روند تغییرات آب و هوایی و در نهایت نیز تطبیق دادن خود با تغییرات اقلیمی.
